facebook pixel

Normy jakości powietrza – jak prawidłowo odczytywać wyniki stężeń pyłu

dane pomiarowe stężeń pyłu w powietrzu

Od kilku lat w Polsce najczęściej przekraczane są normy jakości powietrza pyłami drobnymi, tzw. pyłem zawieszonym PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenem. Czasami mieszkańcom wydaje się, że stan jakości powietrza w ich otoczeniu jest bardzo zły, a służby nie reagują. Nie wynika to z opieszałości urzędników, ale najczęściej jest konsekwencją błędnie interpretowanych wyników pomiarów.

Warto zatem wiedzieć, jak prawidłowo odczytywać zarejestrowane na stacjach monitoringu wyniki stężeń tych substancji.

Jak prawidłowo odczytać wyniki pomiarów jakości powietrza

Aby prawidłowo odczytać wynik pomiaru jakości powietrza należy pamiętać, że zgodnie z polskim prawem, obowiązują różne okresy uśredniania wyników pomiarowych:

  • norma średniodobowa (24-godzinna) to wyniki pomiarów zarejestrowane na stacji pomiarowej co godzinę w ciągu doby i uśrednione do jednej wartości 24-godzinnej lub zarejestrowane tylko raz w ciągu doby;
  • norma średnioroczna – wyniki pomiarów zarejestrowane w ciągu roku kalendarzowego na stacji pomiarowej, uśrednione do jednej wartości rocznej;
  • dopuszczalna częstość przekraczania – w przypadku norm jedno- lub 24-godzinnych, dla których dopuszcza się wystąpienie określonej liczby dni z przekroczeniami (np. w przypadku pyłu PM10 poziom przekroczenia stężenia dobowego to 50 µg/m3, natomiast musi ono wystąpić przynajmniej 36 razy w roku aby sklasyfikować je jako przekroczenie standardu jakości powietrza).

Dla pozostałych substancji określono dodatkowo normy jednogodzinne (wynik stężenia substancji zarejestrowany raz w ciągu godziny na stacji pomiarowej) oraz normy ośmiogodzinne (obliczone jako maksymalna średnia wartość dla doby, spośród średnich stężeń jakie rejestrowano co godzinę z ośmiu średnich jednogodzinnych w ciągu doby).

Obowiązujące normy stężeń pyłów PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenu

Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 8 października 2019 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1931) zmieniono poziomy informowania i alarmowania społeczeństwa określone dla pyłu PM10.

obowiązujące normy stężeń zanieczyszczeń powietrza

Ponadto dla pyłu PM2,5 określony jest tzw. pułap stężenia ekspozycji, który wynosi 20 µg/m3 dla okresu uśredniania wyników wynoszącego 3 lata kalendarzowe. Pułap stężenia ekspozycji jest standardem jakości powietrza.

Na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) oraz na stronach internetowych wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska (WIOŚ) umieszczane są zarejestrowane na stacjach pomiarowych wyniki stężeń zanieczyszczeń powietrza. Warto wspomnieć tu również o polskim indeksie jakości powietrza, który obliczany jest wyłącznie na podstawie 1-godzinnych, niezweryfikowanych danych ze stacji automatycznych, funkcjonujących w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ).

W związku z opublikowaniem w dniu 10 października 2019 r. rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 października 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu wprowadzono zmiany do indeksu jakości powietrza. Zakresy stężeń służące do określenia wartości indeksu jakości powietrza zestawiono w tabeli poniżej.

zakres stężeń określający wartości indeksu jakości powietrza
Źródło: http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/health_informations/

Jak czytać wyniki stężeń substancji rejestrowane przez stacje PMŚ?

Analizy jakości powietrza determinują zatem sposób dokonywanych obliczeń.

wartości pomiarowe dobowe stężeń pyłu

wartości pomiarowe miesięczne stężeń pyłu

W przypadku okresów uśredniania wyników pomiarów można posługiwać się tylko wskazaną normą. Nie należy porównywać wyników stężeń dobowych jeśli taka norma nie istnieje. Przykładowo, dla stężeń pyłu PM2,5 obowiązuje jedynie norma uśredniania wyników pomiarów do wartości rocznej, często błędnie przyrównywana jest do wyników stężeń zarejestrowanych w ciągu doby. Taka norma dla pyłu PM2,5 nie istnieje, zatem nie ma granicznej wartości stężenia dobowego dla tej substancji, którą można by określić przekroczeniem.

Więcej o metodach prowadzenia pomiarów: Pomiary pyłu zawieszonego w powietrzu.

Co warto wiedzieć o pomiarach jakości powietrza?

Wyniki pomiarów jakości powietrza to nie zwykła średnia arytmetyczna

Aby prawidłowo obliczyć wynik pomiarów należy pamiętać o wymaganej kompletności wyników pomiarów, czyli o minimalnej liczbie zarejestrowanych pomiarów dla danego czasu uśredniania. W przypadku obliczenia wartości średniorocznej wymagana jest przynajmniej 90% liczba pomiarów w skali roku, dla wartości o krótszym czasie uśredniania – przynajmniej 75% wyników pomiarów.

Nie ze wszystkich stacji wyniki pomiarów podlegają analizie

Należy mieć na uwadze, że różne metody pomiarów mogą dawać inne wyniki mierzonych stężeń substancji. Najdokładniejszą metodą pomiaru stężeń substancji w powietrzu jest metoda manualna (referencyjna). Wyniki rejestrowane ze stacji automatycznych również są akceptowane (równoważne do wyników ze stacji manualnych), natomiast w przypadku kiedy w jednym punkcie pomiar prowadzony jest dwoma metodami i zachowana jest wymagana kompletność serii pomiarowych, stan jakości powietrza powinien być oceniany na podstawie wyników ze stacji manualnych. Należy również pamiętać, że prezentowane na poszczególnych stronach WIOŚ, dane pomiarowe ze stacji automatycznych udostępniane są na bieżąco i po walidacji wartości zarejestrowane mogą ulec zmianie.

Przy analizie wyników pomiarowych należy pamiętać również, że państwowe stacje monitorują stan jakości powietrza w otoczeniu zabudowy mieszkalnej, zakładów przemysłowych, dróg o dużym natężeniu ruchu (stacje komunikacyjne), jak i w miejscach znacznie oddalonych od wszelkich źródeł emisji (stacje tła regionalnego). Analiza danych z każdego z rodzajów stacji monitoringu powinna uwzględniać typ stacji. Oznacza to, że wynik stężenia substancji odczytany np. ze stacji komunikacyjnej oddaje wartość stężenia substancji w powietrzu tylko w otoczeniu drogi, przy której się znajduje i nie jest reprezentatywny dla innych obszarów.

Źródło danych pomiarowych jakości powietrza

Polskie prawo dopuszcza następujące metody dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu:

  • pomiary ciągłe;
  • pomiary wskaźnikowe;
  • metody szacowania, w tym modelowanie matematyczne transportu i przemian substancji w powietrzu (zgodne z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 8 czerwca 2018 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu), np. za pomocą Dynamicznej Mapy Jakości Powietrza (DMJP).

Zaokrąglanie wartości pomiarowych jakości powietrza

Zgodnie z wytycznymi GIOŚ, wartość zarejestrowanego lub obliczonego stężenia substancji powinna być zaokrąglona do wartości całkowitej, co w przypadku klasyfikacji wystąpienia przekroczenia ma duże znaczenie. Przyjmując wartość stężenia benzo(a)pirenu na poziomie 1,49 ng/m3, zaokrąglane jest w dół do wartości 1 ng/m3, co nie jest klasyfikowane jako przekroczenie, a wartość 1,51 ng/m3 zaokrąglana jest w górę i wynosi wówczas 2 ng/m3.

Prawidłowo przeprowadzone analizy wartości pomiarowych pozwolą stwierdzić, czy faktycznie stan jakości powietrza wymaga podjęcia działań naprawczych.

Autor: Urszula Chmura

 

Przeczytaj także: Jak innowacyjne rozwiązania mogą wesprzeć walkę ze smogiem?

Poprzedni artykułNastępny artykuł