• (+48) 77 44 26 666
  • @office@atmoterm.pl

arrow down

Ciekawe Artykuły

Problem uciążliwego oddziaływania sąsiadów na środowisko – do kogo może się zwrócić „przeciętny Kowalski”

Smog, palenie śmieci, sąsiad, zanieczyszczenie powietrza, spalanie opon, czyste powietrze, straż miejska, sąsiad pali śmieci w piecu, nie trujmy się, czarny dym z komina u sąsiada,

Każdy z nas chciałby żyć w zdrowym środowisku, oddychać zdrowym powietrzem, jeść rośliny ze zdrowej gleby, pić zdrową wodę, czy cieszyć oczy widokiem niezaśmieconego otoczenia.

Co o ochronie środowiska mówi Konstytucja RP?

Konstytucja RP wskazuje, że zapewnienie ochrony środowiska jest jednym z podstawowych celów Rzeczpospolitej Polskiej, poza strzeżeniem niepodległości państwa, nienaruszalności terytorium, zapewnieniem wolności i praw, bezpieczeństwa oraz strzeżeniem dziedzictwa narodowego. Oznacza to, że zapewnienie ochrony środowiska jako dobra wspólnego, należy do nas wszystkich.

Zapis ten jest budujący, jednak z codziennych obserwacji wynika, że nasze środowisko nie jest chronione, co więcej jest dewastowane właśnie w coraz większym zakresie przez nas samych. Przeciętny Kowalski widzi z reguły własne podwórko, własne potrzeby i perspektywę. Widzi niekończące się niebo i horyzont. Często uważa, że dym po spaleniu jednej opony – nawet jeśli chwilowo zasłania widoczność i ma brzydki zapach – rozpłynie się po kuli ziemskiej.

Jak może zaszkodzić jemu lub sąsiadowi, całej dzielnicy lub, co zupełnie niedorzeczne, całemu miastu czy całej Polsce? Kowalski nie sumuje podobnych do siebie Kowalskich, wie jedynie, że musi ograniczyć koszty eksploatacyjne.

A poza tym… przecież ratuje środowisko, bo „usuwa” odpady paląc nimi w piecu.

Warto zajrzeć do zapisów Konstytucji RP i dowiedzieć się, czy i w jakim zakresie reguluje nasze prawa i obowiązki dotyczące środowiska, a także czy władza publiczna jest obligowana do podjęcia stosownych działań. Ustawa zasadnicza wskazuje, że każdy z nas jest zobowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Jest to odpowiedzialność prawna, która polega na zastosowaniu określonych środków, wobec tego, kto środowisko pogorszył.

Gdzie szukać odpowiedzialności?

Zasady odpowiedzialności są określane przede wszystkim w ustawie – Prawo ochrony środowiska, ale nie tylko. Odpowiedzialność jest rozmieszczona również w innych aktach prawnych, nie tylko bezpośrednio związanych z ochroną środowiska.

Występują trzy rodzaje odpowiedzialności: cywilna, karna i administracyjna, i tym samym trzy rodzaje możliwych do podjęcia działań i ich skutków. Warto wiedzieć, że zastosowanie jednego rodzaju odpowiedzialności nie wyklucza pozostałych.

  • odpowiedzialność cywilna jest regulowana przede wszystkim przez kodeks cywilny. Ten rodzaj odpowiedzialności chroni nie tylko interes prywatny osoby, która została poszkodowana lub zagrożona szkodą, ale także właśnie owo konstytucyjne dobro wspólne, którym jest zapewnienie ochrony środowiska. Środki (sankcje) zastosuje sąd cywilny. W konsekwencji inicjatywa do wszczęcia postępowania wobec podmiotu, który wyrządził nam szkodę należy nie tylko do nas samych, ale również do organizacji ekologicznych, także do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Szkoda może być wyrządzona na mieniu, ale także może mieć charakter niematerialny – np. naruszenie zdrowia. Przykładowe szkody to zanieczyszczenie powietrza, ziemi czy wód, ale także choroby wywołane tym zanieczyszczeniem. Osoba, która wywołała szkodę, odpowiada w zależności od przepisów, albo na zasadzie winy albo na zasadzie ryzyka. W pierwszym przypadku sprawcy szkody należy udowodnić winę, czyli subiektywną naganność określonego zachowania, które doprowadziło do szkody. W drugim wypadku, nie ma to znaczenia, gdyż z samego faktu określonego działania wynikać może dla osoby podejmującej to działanie, ryzyko właśnie ponoszenia odpowiedzialności (np. określona aktywność przedsiębiorstwa – produkcja). W obydwu przypadkach, osoba poszkodowana musi wykazać powstanie szkody oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy działaniem podmiotu, który wyrządził szkodą, względnie zagroził jej powstaniem. Mówiąc krótko trzeba powiązać fakt działania np. określonego zakładu z naszym zachorowaniem na zapalenie dróg oddechowych.
  • odpowiedzialność karna – w tym przypadku chodzi o przestępstwa przeciwko środowisku regulowane w kodeksie karnym, a także o wykroczenia, które są zawarte w różnych ustawach z zakresu prawa ochrony środowiska. Zarówno przestępstwa, jak i wykroczenia można popełnić umyślnie, jak i nieumyślnie.

Z pewnością nie każdy sobie zdaje sprawę, że przestępstwa przeciwko środowisku są zagrożone karą pozbawienia wolności w granicach od trzech miesięcy do pięciu lat, a nawet ośmiu, w szczególnych wypadkach. Przykładowo kary pozbawienia wolności może spodziewać się ten podmiot, który powoduje w znacznych rozmiarach zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym. Również tej karze będzie podlegać ten kto zanieczyszcza powietrze, wodę, powierzchnię ziemi lub wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w taki sposób, że zagraża to życiu i zdrowiu człowieka.

Jeśli chodzi o wykroczenia, są to czyny mniejszej wagi niż przestępstwa, społecznie szkodliwe. Zagrożone są głównie karą grzywny, choć także aresztem, a nawet ograniczeniem wolności. Wykroczenia to działania podjęte wbrew przepisom ustaw z zakresu ochrony środowiska. Przykładowo będzie to brak lub przekraczanie norm dopuszczalnych w pozwoleniach, zezwoleniach, które ustalają limity na korzystanie ze środowiska przez określony podmiot gospodarczy. Może to być również niezapewnienie ochrony środowiska w obszarze prowadzenia prac budowlanych. Prawdopodobnie niewiele osób sobie zdaje sprawę, że popełnia wykroczenie zagrożone karą grzywny, w sytuacji, gdy nie będzie przestrzegać ograniczeń lub zakazów określonych w uchwale sejmiku województwa dotyczącą eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Uchwała ta, potocznie nazywaną antysmogową, określa rodzaje lub jakość paliw dopuszczonych do stosowania lub których stosowanie jest zakazane na określonym obszarze, lub parametry techniczne lub rozwiązania techniczne lub parametry emisji instalacji, w których następuje spalanie paliw, dopuszczonych do stosowania na tym obszarze. Pokrzywdzony w sprawie o wykroczenie przeciwko środowisku nie może występować z wnioskiem o ukaranie, a uprawnionym do tego jest oskarżyciel publiczny, czyli zarówno Policja, jak i Prokurator, a także w określonych sytuacjach Inspekcja Ochrony Środowiska. W sytuacji, gdy w zakresie swojego działania organy administracji rządowej i samorządowej, organy kontroli państwowej lub samorządu terytorialnego, a także straż gminna (miejska) ujawniły wykroczenie są uprawnione do wystąpienia w wnioskiem o ukaranie. Wysokość grzywny w sprawach o wykroczenia przeciwko środowisku wynoszą maksymalnie 5000 zł. Jednak z uwagi na dopuszczalność  nałożenia mandatu wartość grzywny została praktycznie w takim przypadku ograniczona do kwoty 500 zł, wyjątkowo 1000 zł.

  • odpowiedzialność administracyjna egzekwowana jest przez organy administracji, i podstawa tej odpowiedzialności zawarta jest przede wszystkim w ustawie Prawo ochrony środowiska. Karą administracyjną może być przykładowo cofnięcie lub ograniczenie uprawnienia do korzystania ze środowiska, w tym pozwoleń emisyjnych, co może skutkować ograniczeniem lub wstrzymaniem działalności przedsiębiorcy.  Organami uprawnionymi do rozstrzygania o karze administracyjnej jest organ administracji samorządowej, wójt, burmistrz, prezydent miasta, ale również wojewódzki inspektor ochrony środowiska oraz inne organy wskazane przepisami. Z pewnością niewiele osób zdaje sobie sprawę, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta, może w drodze decyzji nakazać osobie fizycznej, która negatywnie oddziałuje na środowisko – wykonanie w określonym czasie czynności, których celem jest ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia, przywrócenia środowiska do stanu właściwego.

Podsumowując, przeciętny Kowalski ma różnorodne możliwości podjęcia działań, jeśli jakiś podmiot negatywnie oddziałuje na środowisko i tym samym na Kowalskiego. O tym, który ze środków ochrony prawnej wybrać, a może skorzystać z wszystkich naraz, będzie decydowała konkretna sytuacja. Pamiętać należy, że aby zaistniała odpowiedzialność cywilna, karna czy administracyjna, muszą istnieć dowody na związek przyczynowy ze  szkodliwą dla nas, czy określonej społeczności sytuacją a działalnością innego podmiotu. Może wiązać się to często z koniecznością wykonania określonych opinii, ekspertyz, które wykażą zasadność tejże odpowiedzialności.

Pamiętajmy, że najważniejsze  powinno być to, aby każdy z podmiotów uczestniczących w rozstrzyganiu o tej odpowiedzialności, miał na celu nasze konstytucyjne wspólne dobro, jakim jest zapewnienie ochrony środowiska.

Autor: Aneta Koba

Poprzedni artykułNastępny artykuł

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *