facebook pixel
Aktualności z EKOwiedzy

Regulamin czystości i porządku w gminie – o czym trzeba pamiętać?

regulamin utrzymania czystości i porządku w gminie

Gminy mają obowiązek dostosować regulamin utrzymania czystości i porządku (UCziP) w gminie tak, aby obowiązywał on najpóźniej od 1 stycznia 2021 r. Podlega on wielu regulacjom prawnym i zawsze wymaga dostosowania do specyfiki gminy i jej otoczenia. Z tego powodu jego opracowanie może zająć nawet kilka miesięcy.

Regulamin UCziP jest aktem prawa miejscowego, dotyczy wytwórców odpadów komunalnych, właścicieli nieruchomości (w rozumieniu ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właściciel nieruchomości to także współwłaściciel, użytkownik wieczysty oraz jednostka organizacyjna i osoba posiadająca nieruchomość w zarządzie lub użytkowaniu, a także inny podmiot władający nieruchomością), na których wytwarzane są takie odpady, jak i odbierających takie odpady od właścicieli nieruchomości. Zawiera on zasady selektywnego zbierania odpadów “u źródła”.

Rady gmin powinny już pracować nad przygotowaniem dokumentu, zaczynając od przeprowadzenia diagnozy obecnego stanu gospodarki odpadami w gminie. Powinny one zaplanować jak system ten ma wyglądać za kilka lat. Przykładowo, jeśli w najbliższej okolicy istnieje lub niedługo będzie istnieć możliwość przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów pochodzenia żywnościowego, to warto rozważyć ich oddzielenie od bioodpadów pochodzenia ogrodowego. Warto dokonać przeglądu możliwości technologicznych instalacji funkcjonujących w gminie i jej sąsiedztwie. Przyjęcie poprawnie skonstruowanego i logicznego regulaminu UCziP w gminie pomoże gminom również w podjęciu skutecznych uchwał w sprawie wysokości opłat za odbieranie i zagospodarowanie odpadów.

Co powinien zawierać regulamin utrzymania czystości i porządku?

Regulamin utrzymania czystości i porządku musi m.in.:

  1. Wprowadzić obowiązek selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych (papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe i bioodpady) oraz określać wymagania w zakresie selektywnego zbierania tych odpadów. Regulamin UCziP w gminie nie może ograniczać ilości danej frakcji, rada gminy może ten katalog rozszerzyć.
  2. Zawierać warunki dotyczące sprzątania błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części nieruchomości służących do użytku publicznego:
    • właściciele nieruchomości mają zapewnić utrzymanie czystości i porządku z chodników położonych wzdłuż nieruchomości;
    • właściciele nieruchomości nie mają obowiązku sprzątania chodnika, na którym można odpłatnie parkować pojazdy.
  3. Uściślać rodzaj i minimalną pojemność koszy na śmieci lub worków przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych (przestrzegamy przed ustalaniem górnej granicy pojemności koszy), ustalać warunki ich rozstawienia oraz sposób utrzymania ich w czystości i dobrym stanie technicznym.
  4. Zawierać szczegółowe zasady dotyczące utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów komunalnych przez właścicieli nieruchomości.
  5. Sformalizować zapisy dotyczące częstotliwości oraz sposobu pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości oraz z terenów przeznaczonych do użytku publicznego, dopuszczalne jest zróżnicowanie częstotliwości odbierania odpadów (w zależności od ilości wytwarzanych odpadów i ich rodzajów).
  6. Określać szczegółowe zasady dotyczące obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku, m.in. przez zakaz wyprowadzania psów na place zabaw dla dzieci i do piaskownic oraz obowiązek sprzątania po psie.
  7. Wyznaczać wymagania w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych prowadzonego przez punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK). Dostęp do PSZOK powinien być ułatwiony dla wszystkich mieszkańców gminy.

Od niedawna możliwe jest oddanie do PSZOK odpadów, które wcześniej sprawiały mieszkańcom wiele problemów – zużytych środków medycznych takich jak igły i strzykawki. Od 2025 r. punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych będą musiały przyjmować również odpady tekstyliów i odzieży.

Regulamin UCziP może zawierać także postanowienia ułatwiające egzekwowanie i wykonywanie obowiązków w nim ustanowionych. Rada gminy może m.in.:

  1. Postanowić o zbieraniu części roślin pochodzących z pielęgnacji terenów zielonych, ogrodów, parków i cmentarzy odrębnie od innych bioodpadów komunalnych. W pierwszej kolejności trzeba rozważyć dostępne możliwość przetwarzania zgodnie z zasadą bliskości.
  2. Określić dodatkowe warunki ułatwiające prowadzenie selektywnego zbierania odpadów przez osoby niepełnosprawne, w szczególności niedowidzące. W czasie, kiedy w większości gmin dobiega końca czas na dostosowanie kolorystyki pojemników do rozporządzenia w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów, warto pomyśleć o oznakowaniu ułatwiającym korzystanie z pojemników osobom niepełnosprawnym.
  3. Precyzować wymagania dotyczące kompostowania bioodpadów w przydomowych kompostownikach oraz zwolnić właścicieli takich nieruchomości, w całości lub w części, z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady. Odpowiednie zdefiniowanie procesu kompostowania pozwoli jednoznacznie ocenić podczas kontroli, czy odpady są kompostowane. Należy uważać na zawężanie definicji do kompostowania odpadów w kompostownikach z supermarketu. Takie podejście może wywołać niezrozumienie wśród rdzennych mieszkańców wsi, którzy zawsze kompostowali bioodpady w systemie pryzmowym nie zważając na korzyści ekonomiczne, ale doceniając korzyści ekologiczne z wytworzonego samodzielnie kompostu.
  4. Określać warunki uznania, że odpady komunalne są selektywnie zbierane. Warto określić jednoznaczną ich definicję, bowiem to ona będzie podstawą do administracyjnego wymierzenia opłaty podwyższonej dla właściciela nieruchomości, który nie segreguje odpadów.

Zdefiniowanie selektywnego zbierania pozostawiono fakultatywnie radom gmin. Warto spróbować zrobić to kolegialnie, np. w obszarze powiatu, aglomeracji lub innej grupy gmin, bo stosowanie się do innych regulacji, np. inne zasady wymagane w miejscu pracy, a inne w miejscu zamieszkania, mogą budzić społeczne niezrozumienie.

Czego nie wolno wpisać do regulaminu UCziP?

W regulaminie UCziP w gminie nie wolno:

  • narzucać mieszkańcom, jakie produkty powinni kupować, ani w jakich opakowaniach;
  • zmuszać mieszkańców do dłuższego wykorzystywania produktów;
  • nakazywać mieszkańcom mycia zabrudzonych odpadów opakowaniowych;
  • nakazywać zgniatania opakowań wrzucanych do pojemnika i wymuszać postępowania z zakrętkami z opakowań (można apelować, ale nie nakazywać);
  • umieszczać zapisu mówiącego, że firma odbierająca odpady od mieszkańców nie odbierze ich z pojemników lub w workach, na które nie są naklejone indywidualne kody kreskowe;
  • wprowadzić nakazu wyprowadzania psów w kagańcu i na smyczy oraz zakazu wprowadzania ich np. do sklepów.

Pomimo, iż regulamin UCziP w gminie jest najważniejszym aktem prawa lokalnego regulującym kwestie związane z czystością i porządkiem w gminie, to dla wielu gmin najistotniejszą uchwałą jest ta, która wyznacza stawki opłat za odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunalnych. W związku z tym jest ona często przyjmowana przed uchwaleniem nowego regulaminu utrzymania czystości i porządku, a także przed zaplanowaniem kształtu systemu gospodarki odpadowej na przyszłe lata.

Błędy w uchwałach dotyczących ustanawiania stawek opłat za odpady

Przykłady błędów dotyczących stawek opłat za odpady:

  • ustalenie stawki opłaty podwyższonej za odpady komunalne, jako “wielokrotność” stawki podstawowej (prawo wymaga ustalenia konkretnej stawki opłaty podwyższonej, jeżeli właściciel nie segreguje odpadów komunalnych);
  • przekroczenie wysokości stawki maksymalnej, która uzależniona jest od wybranej metody naliczania oraz aktualnego dochodu rozporządzalnego z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego;
  • nieustalenie stawki opłaty podwyższonej za gospodarowanie odpadami komunalnymi, nawet jeśli ustalona jest stawka opłaty podstawowej;
  • ustalenie, że opłata “jest iloczynem zadeklarowanej liczby pojemników lub worków z odpadami komunalnymi powstającymi w danej nieruchomości oraz miesięcznej stawki opłaty”, zamiast stawki opłaty za worek/pojemnik;
  • ustalenie ryczałtowej rocznej stawki opłaty za odpady “dla domków letniskowych lub innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe”, zapis powinien brzmieć: “od nieruchomości, na której znajduje się domek letniskowy, lub od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe”;
  • ustalenie stawki opłaty za odpady niesegregowane zamiast stawki opłaty podwyższonej, co świadczy o tym, że rada gminy dopuszcza zbieranie odpadów w sposób nieselektywny, a to jest sprzeczne z obowiązkiem nałożonym 6 września 2019 r. na właścicieli nieruchomości w art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – przepisy ustawy obecnie nie dają podstawy do ustalenia stawki za gospodarowanie odpadami komunalnymi zbieranymi w sposób nieselektywny;
  • ustalenie stawki opłaty po zwolnieniu (kompostujących bioodpady stanowiące odpady komunalne w kompostowniku przydomowym) zamiast kwoty zwolnienia.

Gminy mają obowiązek dostosować regulamin utrzymania czystości i porządku w gminie tak, aby obowiązywał on od 1 stycznia 2021 r. Próba rozwiązania w regulaminie UCziP wszystkich problemów związanych z porządkiem na obszarze gminy, zazwyczaj kończy się uchyleniem dokumentu przez organ nadzoru w całości lub w części. Dlatego tak ważne jest spojrzenie na zakres kompetencji rady gminy, jaki daje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Doświadczenia ze spotkań z radami gmin mówią, że najlepsze jest wypracowanie kompromisowych rozwiązań tylko wówczas, gdy na bok odsunięta zostanie kwestia lokalnej polityki. W przeciwnym wypadku największą stratę ponosi środowisko…

Autorzy: Aleksandra Banaś, Jacek Pietrzyk

Źródło:

  • Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.
  • Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
  • Artykuł z Dziennika Gazeta Prawna pt. “Regulaminy czystości i porządku w gminach: Z opracowaniem nie warto czekać do września”, 4 marca 2020 r.

Przeczytaj także:

Poprzedni artykułNastępny artykuł