facebook pixel

Ubóstwo energetyczne w Polsce a jakość powietrza

budynek ubogiego energetycznie gospodarstwa domowego

Gospodarstwo domowe można uznać za ubogie energetycznie, jeżeli ma trudności w zaspokojeniu swoich potrzeb energetycznych (ogrzewanie, ciepła woda użytkowa, elektryczność) z powodu niskiego dochodu lub charakterystyki budynku lub mieszkania.

Według opracowania Instytutu Badań Strukturalnych trzy główne czynniki wpływające na ubóstwo energetyczne to:

  • niskie dochody gospodarstw domowych;
  • niska efektywność energetyczna zamieszkiwanych budynków i posiadanych urządzeń;
  • nieefektywne korzystanie z energii i urządzeń przez gospodarstwa domowe.

Zgodnie z szacunkami Instytutu Badań Strukturalnych w 2016 r. w Polsce 12,2% osób było dotkniętych ubóstwem energetycznym, czyli 4,6 mln osób zamieszkujących w 1,3 mln gospodarstwach domowych. Zdecydowana większość osób doświadczających ubóstwa energetycznego mieszka w domach jednorodzinnych. W 2016 r. liczba ta wynosiła aż 75,4%, czyli 3,47 mln osób. Najwięcej, bo aż 65% wszystkich ubogich energetycznie gospodarstw domowych zamieszkiwało w domach jednorodzinnych (853 tys.).

Jakie są przyczyny ubóstwa energetycznego?

Przyczynami ubóstwa energetycznego są:

  • bezrobocie;
  • niskie zarobki;
  • rosnące ceny energii, a szczególnie paliw niskoemisyjnych, np. gazu.

W wyniku ubóstwa, rodziny nim dotknięte wykorzystują do celów energetycznych wszystkie dostępne tanie źródła energii, spalając często odpady, a także najtańsze gatunki węgla. Skutkuje to zwiększoną emisją zanieczyszczeń i złym stanem powietrza w Polsce. Rodziny dotknięte ubóstwem energetycznym nie stać też często na właściwą termoizolację domów i wysokosprawne urządzenia energetyczne. Do ogrzewania, a często nawet do gotowania, wykorzystują proste paleniska. Paradoksalnie związane z tym jest większe zapotrzebowanie na paliwa. Walka z ubóstwem energetycznym ściśle związana jest więc z walką o poprawę jakości powietrza.

Walka z ubóstwem energetycznym wyzwaniem Unii Europejskiej

Ubóstwo energetyczne jest jednym z kluczowych wyzwań Unii Europejskiej (UE). W ramach ogłoszonego 1 grudnia 2019 r. Europejskiego Zielonego Ładu oraz Fali Renowacji, będącej jego częścią, określono walkę z ubóstwem energetycznym jako jedno z kluczowych wyzwań. Zarówno w ramach wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021-2027, jak i Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności są przeznaczone środki na walkę ze zjawiskiem ubóstwa energetycznego. Część z tych funduszy będzie dostępna w ramach krajowych programów operacyjnych, a część w ramach regionalnych programów operacyjnych.

Na szczeblu krajowym temat ubóstwa energetycznego został poruszony m.in. w Polityce energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040). Jednym z kluczowych elementów PEP2040 ma być redukcja zjawiska ubóstwa energetycznego do poziomu max. 6% gospodarstw domowych. Głównym narzędziem do walki z problemem powinna być powszechna termomodernizacja budynków mieszkalnych oraz zapewnienie efektywnego i ekologicznego dostępu do ciepła.

Jak przeprowadzić analizę ubóstwa energetycznego?

W przyjętej w 2020 r. aktualizacji programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego, Samorząd Województwa Małopolskiego jako pierwszy w kraju zobowiązał wszystkie gminy do przeprowadzenia analizy problemu ubóstwa energetycznego i przesłania jej wyników do urzędu marszałkowskiego do 30 czerwca 2022 r. Wykonanie tej analizy pozwoli na poznanie skali zjawiska ubóstwa energetycznego w poszczególnych gminach oraz identyfikację konkretnych osób czy gospodarstw domowych dotkniętych tym problemem. Analiza ubóstwa energetycznego umożliwi również przygotowanie odpowiednich programów wsparcia oraz pozyskanie środków finansowych na ich realizację, np. z programu Stop Smog. W celu ułatwienia dokonania przedmiotowej analizy, urząd marszałkowski przygotował i udostępnił metodykę analizy ubóstwa energetycznego.

Ponieważ problem zwalczania ubóstwa energetycznego oraz poprawa jakości powietrza w Polsce są ze sobą powiązane i należą do priorytetów, to należy spodziewać się, że działania w tym zakresie zostaną rozprzestrzenione na terenie całego kraju oraz powstaną nowe źródła ich finansowania. Opracowana przez Atmoterm SA koncepcja dokonania analizy zjawiska ubóstwa energetycznego w jednostkach samorządu terytorialnego ułatwi wykonanie takiej analizy. Analiza ta pozwoli to zdobyć kluczowe i precyzyjne dane niezbędne do efektywnej walki z ubóstwem energetycznym, a tym samym przyczyni się do polepszenia jakości życia mieszkańców oraz środowiska.

Autor: Magdalena Jaśkiewicz

Poprzedni artykuł