facebook pixel

Weryfikacja wpływu na klimat a ocena oddziaływania na środowisko

infrastruktura wpływająca na stan klimatu

Kwestie dotyczące zmiany klimatu mogą stanowić istotną część oceny projektu infrastrukturalnego pod kątem jego oddziaływania na środowisko. Dotyczy to obu filarów weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat, tj. łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej. Więcej o weryfikacji wpływu na klimat dowiesz się z artykułu: Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji wpływu inwestycji na klimat.

Ocenę oddziaływania na środowisko (OOŚ) zdefiniowano w dyrektywie 2011/92/UE, zawierającej obecnie przepisy dotyczące zmiany klimatu. Proces OOŚ i proces weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat częściowo się pokrywają, dlatego oba te procesy należy planować razem. W przypadku przedsięwzięć niewymagających oceny oddziaływania na środowisko istotne może być jednak przeprowadzenie weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat zgodnie z wytycznymi, np. w celu zapewnienia zgodności z podstawą prawną ukierunkowanego finansowania unijnego.

Wytyczne dotyczące weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat i OOŚ zawarte są w załączniku D. Są tam też przykłady kluczowych zagadnień dotyczących oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do łagodzenia zmiany klimatu oraz do przystosowania się do zmiany klimatu.

Zagadnienia OOŚ w odniesieniu do łagodzenia zmiany klimatu

Inwestycje w infrastrukturę powinny być dostosowane do celów Porozumienia paryskiego i prowadzić do realizacji scenariusza zakładającego zerową emisję gazów cieplarnianych netto oraz osiągniecie neutralności klimatycznej do 2050 r. Ponadto inwestycje w projekty infrastrukturalne powinny być zgodne z zasadą “nie czyń poważnych szkód” w kontekście innych celów środowiskowych Unii Europejskiej (np. zrównoważone wykorzystanie oraz ochrona zasobów wodnych i morskich, przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zapobieganie powstawaniu odpadów oraz recykling, zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola oraz ochrona zdrowych ekosystemów).

Należy sprawdzić, czy proponowany projekt infrastrukturalny:

  • będzie się przyczyniał się do emisji dwutlenku węgla, podtlenku azotu, metanu lub innych gazów cieplarnianych;
  • wiąże się z jakimikolwiek działaniami w zakresie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów lub leśnictwa (np. wylesianiem), które mogłyby prowadzić do zwiększenia poziomu emisji;
  • wiąże się z innymi działaniami (np. zalesianiem), których realizacja może służyć pochłanianiu emisji;
  • w znaczący sposób wpłynie na zapotrzebowanie na energię;
  • umożliwia wykorzystanie odnawialnych źródeł energii;
  • w znaczący sposób przyczyni się do wzrostu lub spadku liczby podróży prywatnych;
  • w znaczący sposób przyczyni się do zwiększenia lub zmniejszenia popularności transportu towarowego.

Zagadnienia OOŚ w odniesieniu do przystosowania się do zmiany klimatu

Inwestycje w infrastrukturę powinny charakteryzować się odpowiednim poziomem odporności na dotkliwe, długotrwałe i ekstremalne warunki klimatyczne, powinny być dostosowane do celów Porozumienia paryskiego oraz sprzyjać realizacji celów zrównoważonego rozwoju i celów ram z Sendai dotyczących ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych.

Należy również sprawdzić, czy:

  • projekt przyczyni się do ograniczenia cyrkulacji powietrza lub zmniejszenia otwartych przestrzeni;
  • w wyniku realizacji projektu będzie pochłaniane lub generowane ciepło;
  • w wyniku realizacji projektu będą emitowane lotne związki organiczne i tlenki azotu oraz czy projekt przyczyni się do tworzenia ozonu troposferycznego w słoneczne i ciepłe dni;
  • na realizację projektu mogą wpływać fale upałów;
  • projekt przyczyni się do wzrostu zapotrzebowania na energię i wodę do chłodzenia;
  • materiały użyte podczas budowy będą odporne na wyższe temperatury (czy wystąpi np. zmęczenie materiału lub degradacja powierzchni);
  • projekt wpłynie na wzrost zapotrzebowanie na wodę;
  • projekt będzie miał negatywny wpływ na warstwy wodonośne;
  • projekt jest podatny na niski stan wód w rzekach lub wyższą temperaturę wody;
  • projekt przyczyni się do zwiększenia zanieczyszczenia wody – szczególnie w okresach suszy przy niższych poziomach rozcieńczenia oraz w okresach wyższych temperatur i zmętnienia;
  • projekt spowoduje zmianę podatności krajobrazów lub terenów zalesionych na pożary roślinności;
  • projekt jest zlokalizowany na obszarze narażonym na pożary roślinności;
  • materiały użyte podczas budowy są odporne na wyższe temperatury;
  • obszar objęty projektem jest narażony na ryzyko pożaru;
  • materiały użyte podczas budowy są odporne na ogień;
  • projekt przyczynia się do zwiększenia ryzyka pożaru (np. przez obecność roślinności na obszarze realizacji projektu);
  • projekt będzie zagrożony z uwagi na fakt, że jest realizowany na rzecznym obszarze zalewowym;
  • projekt przyczyni się do zmiany potencjału istniejących równin zalewowych w zakresie naturalnego zarządzania ryzykiem powodziowym;
  • projekt spowoduje zmianę pojemności wodnej gleby w zlewni;
  • wały przeciwpowodziowe są wystarczająco stabilne, aby wytrzymać powódź;
  • projekt będzie stanowił zagrożenie związane z podniesieniem poziomu zwierciadła przypowierzchniowych wód gruntowych;
  • realizacja projektu będzie zagrożona z powodu burz i silnych wiatrów;
  • na projekt i jego realizację mogą mieć wpływ spadające przedmioty (np. drzewa) w pobliżu jego lokalizacji;
  • w ramach projektu podczas burz zapewniona jest łączność z sieciami energetycznymi, wodnymi, sieciami transportu i sieciami teleinformatycznymi;
  • projekt jest realizowany na obszarze, na którym mogą występować ekstremalne opady i osuwiska;
  • projekt jest realizowany na obszarach, na które może oddziaływać podnoszący się poziom mórz;
  • oscylacja wzdłużna wód morskich spowodowana sztormami może wpływać na realizację projektu;
  • projekt jest zlokalizowany na obszarze narażonym na erozję obszarów przybrzeżnych;
  • projekt przyczyni się do zmniejszenia lub zwiększenia ryzyka erozji obszarów przybrzeżnych;
  • projekt jest realizowany na obszarach, na które może oddziaływać intruzja wody morskiej;
  • intruzja wody morskiej może prowadzić do wycieku substancji zanieczyszczających (np. odpadów);
  • na projekt mogą mieć wpływ krótkie okresy wyjątkowo zimnej pogody, zamiecie śnieżne lub mróz;
  • materiały użyte podczas budowy są odporne na niższe temperatury;
  • lód może wpłynąć na funkcjonowanie lub realizację projektu;
  • w ramach projektu podczas fal mrozów zapewniona jest łączność z sieciami energetycznymi, wodnymi, sieciami transportu i sieciami teleinformatycznymi;
  • duże obciążenia śniegiem mogą wpływać na stabilność konstrukcji;
  • projekt jest narażony na szkody spowodowane zamrażaniem i rozmrażaniem (np. kluczowe projekty infrastrukturalne);
  • na realizację projektu może wpływać rozmarzająca wieczna zmarzlina.

Weryfikacja planów i programów pod względem wpływu na klimat

Kwestie związane ze zmianą klimatu mogą być ważnym elementem określonej w dyrektywie 2001/42/WE strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SOOŚ) dotyczącej planu czy programu, ustanawiając ramy dla rozwoju określonych przedsięwzięć. Dotyczy to obu filarów weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat, tj. łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej. Wytyczne dotyczące weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat i SOOŚ zawarte są załączniku E.

Przykłady zagadnień dotyczących zmiany klimatu, które należy uwzględnić w strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko:

  • łagodzenie zmiany klimatu:
    • zapotrzebowanie na energię w przemyśle i związane z tym emisje gazów cieplarnianych,
    • zapotrzebowanie na energię w mieszkalnictwie i budownictwie oraz związane z tym emisje gazów cieplarnianych,
    • emisje gazów cieplarnianych w rolnictwie,
    • emisje gazów cieplarnianych w gospodarowaniu odpadami,
    • wzorce podróżowania i emisje gazów cieplarnianych z transportu,
    • emisje gazów cieplarnianych z produkcji energii,
    • użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów, leśnictwo i różnorodność biologiczna;
  • przystosowanie się do zmiany klimatu:
    • fale upałów (w tym ich wpływ na zdrowie człowieka, zwierząt i roślin, szkody w uprawach oraz pożary lasów),
    • susze (w tym mniejsza dostępność i niższa jakość wody oraz zwiększone zapotrzebowanie na wodę),
    • zarządzanie ryzykiem powodziowym i ekstremalne opady deszczu,
    • burze i silny wiatr (w tym zniszczenia infrastruktury, budynków, upraw oraz lasów), osuwiska,
    • podnoszenie się poziomu mórz i oceanów, ekstremalne sztormy, erozja obszarów przybrzeżnych oraz intruzja wody morskiej,
    • fale mrozów, szkody spowodowane zamrażaniem i rozmrażaniem.

Autor: Aleksandra Banaś

Przeczytaj także: Kiedy wymagana jest ocena oddziaływania na środowisko?

Poprzedni artykułNastępny artykuł