facebook piksel profilu firmy atmoterm

Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji wpływu inwestycji na klimat

inwestycja infrastrukturalna wpływająca na klimat

Na podstawie rozporządzenia InvestEU (2021/523/UE) powstały wytyczne Komisji Europejskiej (KE) dotyczące weryfikacji pod względem wpływu na klimat (z uwzględnieniem zrównoważonego rozwoju) inwestycji infrastrukturalnych finansowanych przez Unię Europejską w latach 2021-2027. Weryfikacja ta ma łagodzić zmianę klimatu i przystosowywanie do niej projektów infrastrukturalnych. Weryfikacja inwestycji pod względem wpływu na klimat powinna być od samego początku włączona do zarządzania cyklem projektu infrastrukturalnego, do procesu oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) przedsięwzięć oraz strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SOOŚ) planów i programów.

Przedmiotowa weryfikacja obejmuje 2 filary: neutralność (łagodzenie) i odporność (przystosowanie) oraz 2 etapy: preselekcja i szczegółowa analiza. Szczegółowa analiza zależy od wyniku etapu preselekcji, co pozwoli zmniejszyć obciążenia administracyjne.

schemat weryfikacji inwestycji infrastrukturalnych pod względem wpływu na klimat
Źródło: “Wytyczne techniczne dotyczące weryfikacji infrastruktury pod względem wpływu na klimat w latach 2021-2027

Poniżej opisano etapy w obu filarach w zakresie weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat.

Neutralność klimatyczna – łagodzenie zmiany klimatu

Etap 1 – preselekcja (łagodzenie)

Należy porównać projekt infrastrukturalny z wykazem dotyczącym preselekcji dla śladu węglowego (kategoria projektów wymagających oceny w zakresie gazów cieplarnianych):

  • jeżeli projekt nie wymaga oceny śladu węglowego, to należy podsumować analizę w oświadczeniu z preselekcji w zakresie neutralności klimatycznej;
  • jeżeli projekt wymaga oceny śladu węglowego, to należy przeprowadzić szczegółową analizę.

Oświadczenie z prelekcji powinno zawierać wniosek z ww. weryfikacji pod względem wpływu inwestycji infrastrukturalnej na klimat w zakresie neutralności klimatycznej. Oświadczenie to odnosić się powinno do wymagań dotyczących konkretnych funduszy, które np. w zakresie analizy kosztów i korzyści mogą obejmować emisje gazów cieplarnianych.

Etap 2 – szczegółowa analiza (łagodzenie)

Należy określić ilość emisji gazów cieplarnianych w typowym roku eksploatacji przy użyciu metodyki obliczania śladu węglowego i porównać wyniki z progami określonymi dla tej metodyki:

  • bezwzględne emisje przekraczające poziom 20000 ton ekwiwalentu CO2 rocznie (wartość dodatnia lub ujemna);
  • względne emisje przekraczające poziom 20000 ton ekwiwalentu CO2 rocznie (wartość dodatnia lub ujemna).

Jeżeli emisje gazów cieplarnianych przekraczają którykolwiek z powyższych progów, należy przeprowadzić następującą analizę:

  • oszacować wartość pieniężną emisji gazów cieplarnianych przy użyciu kalkulacyjnego kosztu emisji i uwzględnić zasadę “efektywność energetyczna przede wszystkim” w koncepcji projektu infrastrukturalnego, analizie wariantów oraz analizie kosztów i korzyści;
  • zweryfikować zgodność projektu z rozwiązaniami umożliwiającymi osiągnięcie celów w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych na 2030 r. i 2050 r.; w ramach tej weryfikacji dla elementów infrastruktury, które będą eksploatowane po 2050 r., należy sprawdzić zgodność projektu pod względem eksploatacji, utrzymania oraz docelowej likwidacji, zgodnie z warunkami neutralności klimatycznej.

Należy zgromadzić dokumentację i sporządzić podsumowanie analizy w oświadczeniu z tej weryfikacji w zakresie neutralności klimatycznej.

Odporność na zmianę klimatu – przystosowanie się do zmiany klimatu

Etap 1 – preselekcja (przystosowanie)

Należy przeanalizować wrażliwość i narażenie oraz ocenić podatność na zagrożenia zgodnie z wytycznymi KE:

  • jeżeli nie istnieje żadne poważne ryzyko zmiany klimatu uzasadniające prowadzenie dalszej analizy, to należy zgromadzić dokumentację i podsumować analizę w oświadczeniu z tej preselekcji;
  • jeżeli istnieje poważne ryzyko zmiany klimatu uzasadniające dalszą analizę, to należy przeprowadzić szczegółową analizę.

Etap 2 – szczegółowa analiza (przystosowanie)

W tym etapie należy:

  • dokonać oceny ryzyka zmiany klimatu, w tym analizę prawdopodobieństwa i oddziaływania zgodnie wytycznymi Komisji Europejskiej;
  • wyeliminować znaczne ryzyko zmiany klimatu przez określenie, oszacowanie, zaplanowanie oraz wdrożenie istotnych i odpowiednich działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu;
  • ocenić zakres i potrzebę regularnego monitorowania oraz prowadzenia działań następczych, np. w odniesieniu do kluczowych założeń dotyczących przyszłej zmiany klimatu;
  • zweryfikować zgodność z unijnymi, krajowymi, regionalnymi, a nawet z lokalnymi strategiami i planami dotyczącymi przystosowania się do zmiany klimatu oraz innymi istotnymi dokumentami strategicznymi i dokumentami planowania.

Należy gromadzić dokumentację i sporządzić podsumowanie szczegółowej analizy w oświadczeniu z weryfikacji w zakresie odporności na zmianę klimatu. Zgromadzone materiały należy połączyć w skonsolidowaną dokumentację dotyczącą weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat. W większości przypadków będzie ona stanowiła istotną część uzasadnienia dla decyzji inwestycyjnych, może też zadecydować o kwalifikowalności projektu infrastrukturalnego do finansowania.

Przygotowanie weryfikacji inwestycji pod względem wpływu na klimat

Składając wniosek o wsparcie w ramach poszczególnych instrumentów, promotor projektu infrastrukturalnego przygotowuje, planuje i dokumentuje proces weryfikacji inwestycji pod względem wpływu na klimat, obejmujący działania w zakresie łagodzenia oraz przystosowania się do zmiany klimatu.

Proces weryfikacji inwestycji infrastrukturalnej pod względem wpływu na klimat obejmuje:

  • ocenę i określenie kontekstu projektu infrastrukturalnego, jego granice oraz powiązania;
  • wybór metodyki oceny, w tym kluczowych parametrów oceny zagrożenia i ryzyka;
  • wskazanie osób i podmiotów, które należy zaangażować, oraz przydzielenie zasobów, czasu i budżetu;
  • zgromadzenie najważniejszych dokumentów źródłowych, takich jak mający zastosowanie krajowy plan w dziedzinie energii i klimatu oraz właściwe strategie i plany w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, np. krajowe oraz lokalne strategie zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi;
  • zapewnienie zgodności z mającym zastosowanie prawodawstwem oraz obowiązującymi przepisami i uregulowaniami, np. w obszarze mechaniki konstrukcji budowlanych oraz OOŚ, a także, w stosownych przypadkach, SOOŚ.

Infrastruktura, dla której należy przeprowadzić weryfikację pod względem wpływu na klimat, obejmuje:

  • budynki, od domów prywatnych po szkoły lub obiekty przemysłowe, które stanowią najbardziej powszechny rodzaj infrastruktury i podstawę osiedli ludzkich;
  • elementy infrastruktury oparte na zasobach przyrody, takie jak zielone dachy, ściany i przestrzenie oraz systemy odwadniania;
  • infrastrukturę sieciową kluczową dla funkcjonowania współczesnej gospodarki i społeczeństwa, w szczególności infrastrukturę energetyczną (np. sieci energetyczne, elektrownie, rurociągi), transport (środki trwałe, takie jak drogi, kolej, porty, porty lotnicze lub infrastrukturę transportową śródlądowych dróg wodnych), technologie informacyjno-komunikacyjne (np. sieci telefonii komórkowej, przewody transmisji danych, centra danych) oraz infrastrukturę wodną (np. rurociągi wodne, rezerwuary, stacje uzdatniania wody);
  • systemy gospodarowania odpadami wygenerowanymi przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe (punkty skupu, sortownie oraz zakłady recyklingu, spalarnie i składowiska odpadów);
  • inne rzeczowe aktywa trwałe z szerszych obszarów polityki, w tym komunikacji, służb ratunkowych, energetyki, finansów, żywności, sektora rządowego, opieki zdrowotnej, kształcenia i szkolenia, badań, ochrony ludności, transportu oraz gospodarki odpadami, gospodarki wodnej;
  • inne kwalifikujące się rodzaje infrastruktury również można uwzględnić w przepisach dotyczących konkretnych funduszy, np. zakres rozporządzenia InvestEU obejmuje kompleksowy wykaz inwestycji kwalifikujących się w ramach segmentu polityki dotyczącego zrównoważonej infrastruktury.

W artykule skupiono się na procesie weryfikacji inwestycji infrastrukturalnych pod względem wpływu na klimat, z kolei w drugiej części skupiono się na kwestiach oceny projektu pod kątem oddziaływania na środowisko.

Autor: Aleksandra Banaś

Poprzedni artykułNastępny artykuł