ESG po Omnibusie: nowe zasady gry dla biznesu

Pakiet Omnibus, zaprezentowany przez Komisję Europejską 26 lutego 2025 r., ma na celu uproszczenie i ujednolicenie unijnych regulacji w obszarze zrównoważonego rozwoju. Jego głównym założeniem jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw przy jednoczesnym zachowaniu ambicji klimatycznych UE oraz zwiększeniu efektywności wdrażanych polityk.

Pakiet odnosi się do czterech kluczowych regulacji:

• CSRD  (Dyrektywa o sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju), 
• CSDDD  (Dyrektywa o należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju), 
• CBAM (Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2), 
• Taksonomii UE. 

Po intensywnych negocjacjach osiągnięto porozumienie i przedstawiono ostateczny kształt nowych wymogów.  

CSRD po liftingu 

CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) reguluje raportowanie ESG, wprowadzając jednolite standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju. Jej pierwotna wersja znacząco rozszerzała krąg podmiotów objętych obowiązkiem raportowania. Pakiet Omnibus istotnie ograniczył jednak ten zakres, koncentrując się na największych organizacjach.

Zgodnie z osiągniętym porozumieniem:

• obowiązek raportowania ESG dotyczy wyłącznie największych przedsiębiorstw w UE, zatrudniających ponad 1 000 pracowników i osiągających roczny obrót netto powyżej 450 mln euro;

• firmy spoza UE podlegają raportowaniu, jeśli przez dwa kolejne lata generują w UE obrót przekraczający 450 mln euro oraz posiadają na jej terytorium oddział lub spółkę z obrotem powyżej 200 mln euro;

• z obowiązku raportowania zwolnione są m.in. MŚP oraz spółki holdingowe;

• raportowanie zostało uproszczone, a stosowanie standardów sektorowych ma charakter dobrowolny;

• przewidziano uruchomienie cyfrowego portalu z jednolitymi szablonami i wytycznymi.

Terminy raportowania

Obowiązek raportowania według CSRD został przesunięty:

• dla firm z UE – na lata obrotowe rozpoczynające się od 1 stycznia 2027 r.;

• dla firm spoza UE – od 1 stycznia 2028 r.

Zmiany w standardach ESRS

Zaktualizowane Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), przewidują:

• redukcję liczby obowiązkowych punktów danych o 61%;

• uproszczoną ocenę istotności, wymagającą mniej dokumentacji;

• większą elastyczność w pozyskiwaniu danych w łańcuchu wartości;

• skrócenie i ujednolicenie standardów;

• lepszą interoperacyjność z ISSB poprzez wspólne ujawnienia tam, gdzie jest to możliwe.

Wejście w życie zmian w CSRD nastąpi po 20 dniach od publikacji dyrektywy w Dzienniku Urzędowym UE. Z kolei nowe ESRS będą obowiązywać po przyjęciu odpowiedniego aktu delegowanego.

Zmiany w CSDDD 

CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) ustanawia obowiązek należytej staranności w zakresie praw człowieka i ochrony środowiska w odniesieniu do działalności własnej, spółek zależnych oraz łańcucha dostaw – zarówno w UE, jak i poza nią.

Po zmianach wprowadzonych w ramach Pakietu Omnibus dyrektywa:

• obejmuje wyłącznie bardzo duże organizacje zatrudniające powyżej 5 000 pracowników i osiągające globalny obrót powyżej 1,5 mld euro;

• dotyczy także spółek spoza UE prowadzących działalność na jej terytorium o wartości przekraczającej 1,5 mld euro;

• ogranicza obowiązek raportowania do bezpośrednich partnerów biznesowych, z oceną przeprowadzaną co 5 lat lub w razie potrzeby;

• nie wymaga opracowania planu transformacji klimatycznej;

• przenosi odpowiedzialność za egzekwowanie przepisów na poziom krajowy;

• ogranicza kary finansowe do maksymalnie 3% światowego obrotu;

• umożliwia zawieszenie relacji biznesowych zamiast ich definitywnego zakończenia.

Terminy

• transpozycja do prawa krajowego: do 26 lipca 2028 r.;

• stosowanie przepisów: od 26 lipca 2029 r. (z wyjątkiem wybranych regulacji obowiązujących od 1 stycznia 2030 r.).

Taksonomia – nowa, prostsza forma 

Taksonomia UE wspiera przedsiębiorstwa i inwestorów w identyfikowaniu działalności sprzyjających celom klimatycznym i środowiskowym. Zmiany przyjęto w formie aktu delegowanego, który wprowadza m.in.:

• zwolnienie z oceny kwalifikowalności działalności nieistotnych finansowo (poniżej 10%);

• uproszczenia dotyczące wydatków operacyjnych przedsiębiorstw niefinansowych;

• ograniczenie obowiązków raportowych dla firm finansowych, w tym uproszczenie wskaźnika GAR;

• uproszczone szablony raportowe, redukujące liczbę wymaganych danych o 64% (firmy niefinansowe) i 89% (finansowe);

• złagodzenie kryteriów zasady DNSH w obszarze zanieczyszczeń i substancji chemicznych.

Nowe przepisy obowiązują od 1 stycznia 2026 r., z możliwością dobrowolnego odroczenia stosowania uproszczeń do roku budżetowego 2026.

CBAM – wzmocnienie mechanizmu 

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) ma zapobiegać ucieczce emisji i wyrównywać koszty emisji CO₂ pomiędzy producentami z UE i spoza niej.

Zaktualizowane Rozporządzenie wprowadza wprowadza szereg zmian, mających na celu uproszczenie raportowania:

• zwolnienie wodoru i energii elektrycznej produkowanych na szelfie kontynentalnym lub w wyłącznej strefie ekonomicznej państw UE;

• nowy próg „de minimis” – import do 50 ton netto rocznie zwolniony z obowiązków CBAM;

• przesunięcie sprzedaży certyfikatów na 2027 r.;

• uproszczone obliczanie emisji dzięki wartościom domyślnym Komisji;

Kluczowe terminy

• roczne deklaracje CBAM: do 30 września;

• anulowanie certyfikatów: do 1 października;

• pierwsze zakupy certyfikatów: od lutego 2027 r. (za rok 2026).

Ponadto w odpowiedzi na uwagi otrzymane od przemysłu, Komisja, w grudniu 2025 roku, zaproponowała dodatkowe zmiany: 

• Rozszerzenie zakresu na produkty „downstream”: od 1 stycznia 2028 r. mechanizm obejmie około 180 produktów o wysokiej zawartości stali i aluminium, np. maszyny czy urządzenia AGD, aby zapobiec przenoszeniu emisji poza UE. 
• Wprowadzenie dodatkowych środków uszczelniających system i przeciwdziałających obchodzeniu przepisów. 
• Utworzenie tymczasowego funduszu dekarbonizacji – wspierającego unijnych producentów towarów objętych CBAM i ograniczającego ryzyko ucieczki emisji. 
• Wzmocnienie roli CBAM w globalnej dekarbonizacji dzięki działaniom informacyjnym i wsparciu technicznemu, mechanizm ma wspierać redukcję emisji poza UE.
• Usprawnienie współpracy międzynarodowej – poprzez wprowadzenie: 
  • koncepcji równoważności podatku węglowego i odliczeń od ceny,  
  • klauzuli negocjacyjnej dotyczącej wzajemnego uznawania akredytowanych jednostek  
  • nowych mechanizmów dotyczących uznawania równoważnych odliczeń emisji.  

Proponowane zmiany mają na celu usunięcie luk prawnych i wzmocnienie skuteczności unijnego mechanizmu CBAM. 

Podsumowanie

Pakiet Omnibus znacząco upraszcza obowiązki w obszarze ESG, koncentrując je na największych podmiotach i przesuwając kluczowe terminy wdrożeniowe. Daje to przedsiębiorstwom czas na uporządkowanie danych, weryfikację procesów oraz budowę solidnych fundamentów pod nowe wymogi.

W efekcie firmy mogą nie tylko spełnić wymagania regulacyjne, lecz także wzmocnić swoją pozycję rynkową i reputację jako organizacje odpowiedzialne społecznie i środowiskowo.