facebook piksel profilu firmy atmoterm

Kolejne zmiany dotyczące programów ochrony powietrza

program ochrony powietrza zanieczyszczonego województwa

Programy ochrony powietrza bezpośrednio swoje istnienie zawdzięczają ustawie – Prawo ochrony środowiska. W założeniu programy ochrony powietrza mają doprowadzić do dotrzymania w powietrzu poziomów dopuszczalnych i docelowych substancji szkodliwych. Jednostką odpowiedzialną za wprowadzenie w życie programu ochrony powietrza jest sejmik województwa, dokonuje tego poprzez uchwałę sejmiku. Tym samym program ochrony powietrza staje się aktem prawa miejscowego i obowiązuje na terenie danego województwa.

Programy ochrony powietrza są zwrócone do lokalnych samorządów, przedsiębiorstw i instytucji. Integralną częścią programów ochrony powietrza są harmonogramy rzeczowo-finansowe, zawierające działania naprawcze oraz ich szacunkowe koszty. W zakresie realizacji założeń programów ochrony powietrza odpowiedzialność przeniesiona jest w dużej mierze na gminy, które posiadają narzędzia do wspierania mieszkańców, m.in. w wymiarze korzystania z ekologicznych źródeł energii.

Przez ostatnie kilkanaście lat wszystkie województwa w Polsce uchwaliły programy ochrony powietrza, jednak ich realizacja spotkała się z trudnościami, czego przejawem są stale występujące w powietrzu przekroczenia poziomów dopuszczalnych i docelowych substancji szkodliwych. Sprawa nie jest prosta, ponieważ na stężenia substancji przełożenie ma nie tylko ich emisja w bezpośrednim sąsiedztwie punktów pomiarowych, ale także szereg innych czynników, z warunkami meteorologicznymi na czele. Na stan jakości powietrza w Polsce oddziałuje również napływ substancji z innych państw, w tym powstałych w wyniku pożarów, erupcji wulkanów, spalania nadmiaru gazu lub działań wojennych.

Te i inne problemy stały się powodem wprowadzenia kolejnych zmian prawnych w zakresie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych, stanowiących integralną część programów ochrony powietrza.

Obowiązki organów odnośnie aktualizacji programów ochrony powietrza

Z zapisów ustawy – Prawo ochrony środowiska wynika, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) co roku, do 30 kwietnia, obowiązany jest dokonać oceny i klasyfikacji stref na terenie każdego województwa, a ich wyniki przekazać zarządowi województwa. Zarząd województwa w terminie 12 miesięcy od dnia otrzymania wyników dla stref, w których klasyfikacja GIOŚ wykazała przekroczenie w powietrzu poziomów dopuszczalnych czy docelowych substancji szkodliwych, ma obowiązek opracować projekt uchwały w sprawie programu ochrony powietrza wraz z planem działań krótkoterminowych. Zarząd województwa przekazuje projekt uchwały w sprawie programu ochrony powietrza wraz z planem działań krótkoterminowych do zaopiniowania właściwym wójtom, burmistrzom, prezydentom miast lub starostom oraz ministrowi właściwemu ds. klimatu, a także zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w tym postępowaniu.

Sejmik województwa jest zobowiązany do określenia programu ochrony powietrza i planu działań krótkoterminowych, w drodze uchwały, w ciągu 15 miesięcy od dnia otrzymania przez zarząd województwa wyników Głównego Inspektora Ochrony Środowiska dla stref. W przypadku stref, które mają uchwalone programy ochrony powietrza, ale nadal są w nich przekraczane w powietrzu poziomy dopuszczalne czy docelowe substancji szkodliwych, zarząd województwa musi w ciągu 3 lat od wejścia w życie uchwały określającej program ochrony powietrza opracować projekt jego aktualizacji. W ciągu 2 miesięcy od opracowania tego projektu sejmik województwa musi określić, w drodze uchwały, aktualizację programu ochrony powietrza. W aktualizacji tej należy ująć działania ochronne, głównie dla dzieci i osób starszych, szczególnie wrażliwych na skutki wdychania zanieczyszczonego powietrza.

Kontrola realizacji i aktualizacji programów ochrony powietrza

Wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (WIOŚ) sprawuje nadzór w zakresie przestrzegania przepisów ustawy – Prawo ochrony środowiska dotyczących uchwalania i realizacji zadań określonych w programach ochrony powietrza. Wojewoda nadzoruje również aktualizację programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych, a także sprawozdawczość zarządu i sejmiku województwa, wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starosty oraz innych podmiotów.

Kontrole w gminach i powiatach wykazały nieprawidłowości dotyczące:

  • nieprzekazania czy nieterminowego przekazania zarządowi województwa sprawozdań z realizacji działań naprawczych;
  • przekazywania nieprawidłowych sprawozdań z realizacji działań naprawczych, np. przez błędne określenie osiągniętego efektu ekologicznego dla zrealizowanych zadań;
  • nieopracowania w terminie programów ograniczenia niskiej emisji;
  • niestworzenia systemu zachęt do wymiany ogrzewania;
  • braku informacji i edukacji w temacie poprawy jakości powietrza;
  • niedotrzymania terminów realizacji określonych zadań, np. termomodernizacji obiektów, budowy ścieżek rowerowych, rozbudowy zielonej infrastruktury, wymiany pieców;
  • braku opracowania działań określonych w planach działań krótkoterminowych, które należy podjąć w wypadku wystąpienia poziomów alarmowych;
  • nieinformowania społeczeństwa o przekroczeniu poziomów (alarmowego, dopuszczalnego lub docelowego) zanieczyszczeń powietrza.

Zdiagnozowane przyczyny niewywiązywania się organów samorządowych z terminowego wykonywania zadań określonych w programach ochrony powietrza to:

  • brak komunikacji między gminą a zarządem województwa – gminy nie informowały zarządów i sejmików województw o problemach z realizacją zadań, nie składały uwag do projektów;
  • brak funduszy na realizację zadań;
  • nieznajomość przepisów przez podmioty zobowiązane do realizacji zadań;
  • brak spójnego zespołu odpowiedzialnego za realizację zadań;
  • strach gmin przed zaciąganiem zobowiązań finansowych;
  • opóźnienia w wykonaniu dokumentacji projektowej dużych inwestycji;
  • chaotyczne i niesystemowe wdrażanie działań;
  • wykonywanie zadań nieujętych w programach ochrony powietrza;
  • nieprawidłowe wypełnianie sprawozdań z realizacji programów ochrony powietrza, brak ich weryfikacji przez urzędy marszałkowskie;
  • nierzetelna inwentaryzacja źródeł ciepła w gminach – brak informacji na temat prawdziwej ilości kotłów przewidzianych do likwidacji czy wymiany;
  • brak zapisów dotyczących progów, norm i kryteriów, do których powinien być porównywany stopień realizacji zadań;
  • przeciążenie pracowników gmin i brak wydzielonych stanowisk zajmujących się tematyką programu ochrony powietrza, przez co nie były realizowane zadania wskazane w planach działań krótkoterminowych, w dni wolne od pracy, związane z kontrolą palenisk domowych oraz całodobowym informowaniem społeczeństwa o ryzyku wystąpienia w powietrzu przekroczenia poziomu alarmowego, dopuszczalnego lub docelowego substancji szkodliwych i o wystąpieniu przekroczenia tych poziomów.

Co się zmieniło odnośnie programów ochrony powietrza?

Ostatnie zmiany dotyczące programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych wprowadza ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta weszła w życie 11 sierpnia 2022 r., ale niektóre jej przepisy obowiązują już od 28 lipca 2022 r., a niektóre wejdą w życie dopiero 1 stycznia 2024 r. Zmiany te dotyczą:

  • zabezpieczenia środków finansowych na realizację zadań wynikających z funkcjonowania w Polsce systemu oceny i zarządzania jakością powietrza;
  • procedury realizacji programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych.

Strefy, w których dokonuje się oceny jakości powietrza

Powyższa ustawa zmieniła definicję stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza, przez odwołanie do dodanego do ustawy – Prawo ochrony środowiska załącznika pn.: “Strefy, w których dokonuje się oceny jakości powietrza oraz ich nazwy, kody i obszary“. W załączniku tym utrzymano podział kraju na 46 stref (dotychczas określony w obowiązującym do 27.07.2022 r. rozporządzeniu w sprawie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza):

  • 12 aglomeracji (powyżej 250 tys. mieszkańców);
  • 18 miast;
  • 16 pozostałych obszarów województw.

Uniezależni to wyznaczanie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza od danych demograficznych Głównego Urzędu Statystycznego, a więc nie trzeba będzie zmieniać strefy dla miasta kwalifikowanego dotychczas do miast powyżej 100 tys. mieszkańców, gdy liczba mieszkańców spadnie poniżej tej liczby. Przykładem może być miasto Legnica oraz miasto Kalisz, które liczyły powyżej 100 tys. mieszkańców, a tym samym stanowiły strefy, w których dokonuje się oceny jakości powietrza, ale utraciły status miasta powyżej 100 tys. mieszkańców.

Według przepisów przejściowych ww. ustawy dotychczasowe strefy, w których dokonuje się oceny jakości powietrza stają się strefami w rozumieniu zmienionych przepisów.

Sprawozdawczość dotycząca programów ochrony powietrza

Kolejną bardzo ważną zmianą od 11.08.2022 r., na potrzeby sporządzania sprawozdań przez zarząd województwa, jest rozszerzenie obowiązku dokonywania sprawozdań okresowych i końcowych z realizacji programów ochrony powietrza, aktualizacji programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast czy starostów. Sprawozdania te muszą oni przekazywać właściwemu zarządowi województwa oraz WIOŚ w terminach:

  • sprawozdanie okresowe – co roku, do 15 lutego, za poprzedni rok kalendarzowy;
  • sprawozdanie końcowe5 miesięcy po zakończeniu realizacji programu ochrony powietrza i aktualizacji programu ochrony powietrza lub planu działań krótkoterminowych.

Zarząd województwa, tak jak dotychczas, obowiązany jest przekazać ministrowi właściwemu ds. klimatu informację o uchwaleniu przez sejmik województwa programu ochrony powietrza czy planu działań krótkoterminowych, a od 11.08.2022 r. również o aktualizacji programu ochrony powietrza, w terminie 7 dni od dnia ich ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym (dotychczas – w terminie 14 dni od ich uchwalenia). Zarząd województwa obowiązany jest przekazać ministrowi właściwemu ds. klimatu oraz WIOŚ sprawozdanie z realizacji programu ochrony powietrza (dotychczas nazywane sprawozdaniem z działań naprawczych wynikających z programu ochrony powietrza) i aktualizacji programu ochrony powietrza (dotychczas nie było wymagane) lub planu działań krótkoterminowych w następujących terminach (jak dotychczas):

  • sprawozdanie okresowe – co roku, w terminie do 31 marca, za poprzedni rok kalendarzowy;
  • sprawozdanie końcowe – w terminie 6 miesięcy po zakończeniu realizacji programu ochrony powietrza i aktualizacji programu ochrony powietrza czy planu działań krótkoterminowych, obejmujące cały okres ich realizacji.

Wzór sprawozdań oraz sposób ich przekazywania określi rozporządzenie.

Oceny poziomów substancji w powietrzu za rok 2021 i wcześniejsze lata

Do opracowywanych programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych w wyniku oceny poziomów substancji w powietrzu:

  • za rok 2021 – należy stosować przepisy ustawy – Prawo ochrony środowiska w nowym brzmieniu, dotyczy to również aktualizacji programów ochrony powietrza;
  • za lata wcześniejsze – należy stosować przepisy ustawy – Prawo ochrony środowiska w dotychczasowym brzmieniu, nie aktualizuje się programów ochrony powietrza.

Kary dotyczące programów ochrony powietrza

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska wymierzy odpowiedzialnemu podmiotowi karę pieniężną od 50000 zł do 500000 zł nie tylko za niedotrzymanie terminu:

  • uchwalenia programu ochrony powietrza, aktualizacji programu ochrony powietrza i planu działań krótkoterminowych przez zarząd województwa,
  • realizacji działań określonych w programie ochrony powietrza, aktualizacji programu ochrony powietrza i planu działań krótkoterminowych przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starostę oraz inne podmioty,

ale od 11.08.2022 r. również za niedotrzymanie terminu:

  • przekazania sprawozdań okresowych i końcowych z realizacji programu ochrony powietrza, aktualizacji programu ochrony powietrza oraz planu działań krótkoterminowych przez zarząd województwa, wójta, burmistrza, prezydenta miasta czy starostę.

Ponadto od 11.08.2022 r. przewidziano karę grzywny dla każdego, kto nie przestrzega ograniczeń, nakazów lub zakazów programu ochrony powietrza, aktualizacji programu ochrony powietrza czy planu działań krótkoterminowych określonych w uchwale sejmiku województwa. Karę w wysokości do 500 zł będzie mógł nałożyć wojewódzki inspektor ochrony środowiska w drodze mandatu karnego, jeżeli sprawę skieruje do sądu to grzywna może być wymierzona w wysokości do 5000 zł.

Autorzy: Aleksandra Banaś, Katarzyna Gonsior, Wojciech Wahlig

Źródło: Raport z przeprowadzonego przez Inspekcję Ochrony Środowiska w 2018 roku ogólnokrajowego cyklu kontrolnego w zakresie uchwalania i realizacji zadań określonych w programach ochrony powietrza lub ich aktualizacjach i planach działań krótkoterminowych.

 

Przeczytaj także: Europejski audyt w zakresie ochrony powietrza.

 

W serwisie Ekowiedza na bieżąco monitorujemy m.in. zmiany ustawy – Prawo ochrony środowiska. Jeśli chcesz mieć wszystkie aktualności, zmiany prawne oraz projekty przepisów związanych z ochroną środowiska w jednym miejscu i zawsze pod ręką, przetestuj platformę Ekowiedza przez 21 dni za darmo.

Poprzedni artykułNastępny artykuł