facebook pixel
Ciekawe artykuły

Gospodarka odpadami komunalnymi tylko przy użyciu narzędzi IT

sprawozdawczość odpadowa przy użyciu systemów komputerowych

Wymagania dla samorządów, które stawiają dyrektywy, ustawy, rozporządzenia i dokumenty strategiczne stają się coraz bardziej restrykcyjne, a gminy zadają sobie pytanie jak sprawnie zarządzać stanem istniejącym i jak planować przyszłe działania w zakresie gospodarki odpadowej w gminie.

Opóźnienia w powstaniu Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami stworzyło potrzebę wprowadzania rozwiązań oddolnych, umożliwiających śledzenie i nadzorowanie strumienia gospodarki odpadowej, gdyż określone w rozporządzeniu wzory sprawozdań umożliwiają jedynie cykliczne zestawienie wybiórczych danych. Sprawne zarządzanie gospodarką odpadami komunalnymi wymaga natomiast bieżącej i pełnej wiedzy nt. przepływu wytworzonego na terenie gminy strumienia odpadów. Ciężko bowiem wyobrazić sobie zarządzanie budżetem firmy wyłącznie na podstawie półrocznych raportów finansowych, które dodatkowo nierzadko podlegają znaczącym korektom nawet po kilku latach.

Aby możliwe było zbilansowanie zadowolenia mieszkańców z budżetem gminy na gospodarkę odpadową należy odpady komunalne potraktować jako pieniądze ujęte w ich wartości rynkowej, podatkach VAT, CIT, czy PIT oraz wszelkich opłatach środowiskowych, które stanowią istotny element gospodarki w obiegu zamkniętym.

Elektroniczne zbieranie danych gospodarki odpadami komunalnymi

Kluczem do bieżącej analizy jest elektroniczne zbieranie danych. Najbardziej zaawansowanym w tych działaniach jest województwo dolnośląskie, które od 2013 r. gromadzi i przetwarza informacje o odpadach komunalnych w systemach informatycznych, które dodatkowo krzyżowo weryfikują dane z systemu opłat za korzystanie ze środowiska. Zbieranie danych to dopiero wstęp do nadzorowania gospodarki odpadowej. Odpowiednie algorytmy weryfikacji mogą zlikwidować wiele nieprawidłowości, m.in. zaniżone ilości odbieranych odpadów, zwłaszcza w gminach rozliczających się z przedsiębiorcami w sposób ryczałtowy.

Analizy prowadzone w ramach opracowania wojewódzkich planów gospodarki odpadami ukazują różne pomysły na gospodarkę odpadową w gminie, w tym rozdzielenie przetargów na odbieranie i gospodarowanie odpadami, włączenie nieruchomości niezamieszkałych do gminnego systemu, czy wprowadzenie in-house, czyli powierzenie odbierania, a z czasem także zagospodarowania odpadów własnej spółce. Jak jednak działania te wpływają na osiągnięcie coraz to wyższych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych, czy też redukcję ich składowania i zmniejszenie udziału zmieszanych odpadów komunalnych w całym strumieniu odbieranych odpadów? Niewiele gmin odpowie na to pytanie otwierając stertę wydrukowanych sprawozdań odpadowych, zgromadzonych w poukładanych w szafach segregatorach, które i tak po kilkunastu latach staną się surowcem wtórnym lub źródłem energii.

Sprawozdawczość z gospodarki odpadowej narzędziem do zarządzania

Wnioski oraz analizy nierzetelności organizacyjnej i administracyjnej, można wyjąć jedynie zestawiając poszczególne sprawozdania odpadowe z kolejnych lat i na tle innych jednostek organizacyjnych. Bo czy możliwe jest, że każdy mieszkaniec w gminie wytwarza średnio mniej niż 50 kg odpadów na rok, a w sąsiedniej gminie 350 kg? A czy możliwe, że przez ostatnie 3 lata wytwarzał 350 kg, a w 2016 r. 1100 kg? Takie nieprawidłowości możliwe są do zdiagnozowania jedynie przy użyciu narzędzi IT.

Spojrzenie na obowiązek sprawozdawczy jako na jeden z elementów sprawnego zarządzania, zupełnie zmienia podejście do tego zagadnienia. Teraz widoczny jest coroczny obowiązek, który przez liczne wezwania do korekty ciągnie się kilka lat, ale ewidencja u przedsiębiorcy odbywa się na bieżąco. Jak zatem wykorzystać w zarządzaniu ten fakt, określony w dziale V ustawy o odpadach?

Przykładowo, gmina Zielonki planuje innowacyjne podejście do nadzorowania wytwarzanych odpadów na terenie swojej gminy. System IT skalibrowany z wagą dla śmieciarek, monitorujący każdy ruch pojazdu i dłuższe zatrzymanie oraz wyjazd poza granice gminy to pomysł na przeciwdziałanie ewentualnym nieuczciwym praktykom. Monitoring pracy śmieciarek w połączeniu z danymi nt. deklaracji śmieciowych daje pełny obraz stanu obecnego, na podstawie którego można podejmować kolejne działania prewencyjne i zarządcze, prowadzące do podniesienia efektywności ekonomicznej systemu. Taki bieżący nadzór nad masą odbieranych i zbieranych odpadów oraz nad poprawnością ich klasyfikowania wg katalogu odpadów może okazać się również niezbędny przy rezygnacji gminy z rozliczania zlecenia na odbieranie i gospodarowanie odpadami w trybie ryczałtowym.

Dodatkowymi danymi do ujęcia w kontekście zarządzania gospodarką odpadową jest wykaz nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają tam odpady komunalne (tzw. nieruchomości niezamieszkałe). W przypadku nieujęcia ich w gminnym systemie, istotne jest monitorowanie zawartych umów z przedsiębiorcami odbierającymi odpady, a niedopatrzenia w tym zakresie powodują przenikanie tego strumienia odpadów do systemu opłacanego przez mieszkańców.

Strumień przenikających odpadów stanowić może nawet 30% masy odpadów odbieranych z terenu gminy, co daje włodarzowi gminy koszt ponad 1 mln zł w skali roku, przy założeniu stawki za odbieranie i zagospodarowanie odpadów w wysokości 500 zł za 1 Mg odpadów w gminie, w której zamieszkuje 20 tys. mieszkańców, od których odbierane jest 7 tys. Mg odpadów.

Błędy w sprawozdaniach odpadowych eliminowane przez systemy IT

Nieterminowe złożenie sprawozdania odpadowego, sprawozdanie w wersji papierowej, błędne wprowadzenie danych do odpowiednich działów, czy chociażby literówki wywołują szereg błędów powielanych w kolejnych krokach sprawozdawczych. Ciągłe zmiany prawne oraz wezwania do korekt, doprowadzają do niekończących się zmian, aktualizacji i niespójności danych.

Samorządy, które zaczęły już wspomagać realizację swoich obowiązków systemami IT czerpią z tego niewątpliwe korzyści. Walidacja danych, weryfikacja informacji zawartych w sprawozdaniu odpadowym, czy automatyczne wygenerowanie dokumentu do organu kontrolującego. Przykładowo, system Baza Danych o Środowisku – Gospodarka Odpadami Komunalnymi (BDoŚ – GOK) służący do generowania sprawozdania o odebranych i zebranych odpadach komunalnych, odebranych nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi wykorzystywany przez osiem województw w Polsce, wyposażony jest w wiele mechanizmów.

Użytkownik organu kontrolującego zarządza wykazem złożonych sprawozdań odpadowych przez jednostki podległe, ich terminowością oraz rzetelnością wprowadzonych danych. Jednostka sprawozdawcza korzysta z kolei z wbudowanych słowników i katalogów, a także automatycznie otrzymuje powiadomienia, w przypadku gdy wprowadzone dane mogą budzić zastrzeżenia. Zastrzeżenia może budzić zagospodarowanie danego kodu odpadu w procesie niezgodnym z prawem, przekazanie odpadów podlegających regionalizacji (zgodnie z art. 20 pkt. 7 ustawy o odpadach) do instalacji innej niż regionalna instalacja przetwarzania odpadów komunalnych, niewypełnienie obowiązkowych pól i wiele innych.

System wyliczy również wymagane prawem poziomy, których obliczanie ze względu na ilość objaśnień i połączeń z innymi aktami prawa może sprawiać trudności. Aplikacja poinformuje także o ich nieosiągnięciu, co skutkuje, nierzadko dotkliwą, karą dla gmin, a zatem i dla mieszkańców.

O karach i innych finansowych konsekwencjach w gospodarce odpadami komunalnymi dla gmin i mieszkańców w artykule Czy odpadami trzeba zarządzać?

Zarządzanie gospodarką odpadową w systemach IT

Efektywne diagnozowanie i reagowanie jest zatem uzależnione od bieżącej analizy przechowywanych elektronicznie danych. Tak gromadzone informacje można zestawiać w różnych konfiguracjach, m.in. aby dostrzec różnice w masie odbieranych i zbieranych odpadów komunalnych pomiędzy sąsiednimi gminami.

wykres masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych
Źródło: Dane ze sprawozdań wójta, burmistrza lub prezydenta miasta powiatu pabianickiego w woj. łódzkim z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2015 i 2016 r. z raportu aplikacji Baza Danych o Środowisku – Gospodarka Odpadami Komunalnymi.

Odpowiednie zestawienie danych może dać również informację, które gminy stoją przed kolejnym obowiązkiem dostosowania się do rewolucji śmieciowej prowadzącej do ujednolicenia systemów zbierania odpadów we wszystkich gminach w kraju.

wykres masy odebranych i zebranych frakcji odpadów
Źródło: Dane ze sprawozdań wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przykładowych gmin regionu północnego woj. dolnośląskiego z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2016 r. z raportu aplikacji Baza Danych o Środowisku – Gospodarka Odpadami Komunalnymi.

Wygenerowanie takiego wykresu ze zgromadzonych papierowych sprawozdań odpadowych jest czasochłonne, błędogenne i wymagające dodatkowych wniosków o udostępnienie danych. W dobie elektronicznych możliwości nieocenione staje się wsparcie zarządzania i sprawozdawania systemami IT, umożliwiającymi po kilku kliknięciach podjęcie kolejnych decyzji i działań.

Wdrożenie takich systemów nie wymaga zaawansowanego sprzętu, czy rozbudowanych serwerów. Rozwiązania, które proponują firmy to najczęściej e-usługi wymagające przeglądarki internetowej. Programy umieszczone na platformach dodatkowo mogą komunikować się i weryfikować krzyżowo dane z innych aplikacji, co przykładowo prezentuje rysunek nr 3.

Można zatem stwierdzić, że nie ma niepotrzebnych sprawozdań, ale zawarte w nich dane nie są w pełni wykorzystywane, a sprawne zarządzanie i działanie na rzecz zrównoważenia gospodarki ze środowiskiem możliwe jest tylko dzięki przetwarzaniu danych w odpowiednio zaprojektowanych i skalibrowanych systemach IT.

Te i inne przykłady wykorzystania narzędzi IT w artykule w dodatku do Przeglądu Komunalnego, ABRYS Wsparcie systemów IT narzędziem do monitorowania systemu gospodarowania odpadami.

Autor: Joanna Leoniewska-Gogola

Źródło:

  • Uchwała nr 88 Rady Ministrów z 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 784).
  • Leoniewska-Gogola J., Pietrzyk J.: Wsparcie systemów IT narzędziem do monitorowania systemu gospodarki odpadami. Przegląd Komunalny 1/2017 PLUS.
  • Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2018 r. poz. 21 oraz z 2017 r. poz. 2422).
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923).
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z 17 czerwca 2016 r. w sprawie wzorów sprawozdań o odebranych i zebranych odpadach komunalnych, odebranych nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi (Dz. U. poz. 934), uchylone 01.01.2018 r. ze względu na zmianę podstawy prawnej przez – Dz. U. z 2017 r. poz. 2056.
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z 29 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. z 2017 r. poz. 17).

 

Zobacz również:

Przeczytaj także: Jak wykonać sprawozdanie z odpadów komunalnych?

Poprzedni artykułNastępny artykuł